Con tôi vừa được chẩn đoán tự kỷ. Tôi có thể làm gì tại nhà trong tháng này?

Trước hết, một vài sự thật

• Tự kỷ là một cách lớn lên, học hỏi và giao tiếp khác biệt. Tự kỷ không phải do bất cứ điều gì bạn đã làm gây ra.
• Con vẫn là đứa trẻ như trước khi có chẩn đoán. Điều thay đổi là những gì bạn hiểu về con.
• Trẻ tự kỷ tiếp tục học hỏi suốt cuộc đời. Sự giúp đỡ tại nhà có thể tạo ra khác biệt thật sự.
• Bạn không cần làm mọi thứ cùng một lúc. Mỗi ngày một bước nhỏ là đủ.

Tuần 1: Quan sát và ghi chép

Trong một tuần, hãy quan sát con mà không cố thay đổi điều gì. Ghi chép ngắn gọn ra giấy hoặc vào điện thoại:

• Con tôi thích gì? Đồ chơi, bài hát, món ăn, các kiểu vận động, đồ vật. Đây sẽ là những công cụ dạy con tốt nhất của bạn.
• Con cho tôi biết con muốn gì bằng cách nào? Bằng lời nói, chỉ tay, kéo tay bạn, khóc, mang đồ đến cho bạn.
• Những lúc khó khăn xảy ra khi nào? Ghi lại điều gì xảy ra ngay trước đó, con đã làm gì, và điều gì xảy ra ngay sau đó.
• Một ngày bình thường diễn ra thế nào? Thức dậy, ăn uống, tắm rửa, đi ngủ.

Những ghi chép này sẽ giúp bạn, và giúp cả những ai hỗ trợ con sau này: bác sĩ, giáo viên hoặc nhà trị liệu.

Xem video bằng tiếng Anh

Tuần 2: Làm cho mỗi ngày dễ đoán trước

Nhiều trẻ tự kỷ cảm thấy bình tĩnh hơn khi biết điều gì sẽ đến tiếp theo.

• Giữ cùng một trình tự mỗi ngày cho việc thức dậy, các bữa ăn, giờ tắm và giờ đi ngủ, hết mức có thể.
• Cho con xem cả ngày bằng hình ảnh. Xếp ảnh chụp hoặc hình vẽ của từng bước thành một hàng: "ăn sáng, rồi mang giày, rồi lên xe". Chỉ vào từng hình trước khi việc đó diễn ra. Bạn có thể tự làm một bảng như vậy miễn phí bằng công cụ Lịch trình bằng hình ảnh của chúng tôi (tiếng Anh) rồi in ra, hoặc tự vẽ tay. Hướng dẫn từng bước: cách dùng lịch trình bằng hình ảnh (visual schedule) tại nhà (tiếng Anh).
• Báo trước khi có thay đổi. Nói "Hai phút nữa, rồi đi tắm", và cho con xem hình đi tắm.

Tuần 3: Giúp con giao tiếp

Giao tiếp không chỉ là nói. Mọi cách con dùng để cho bạn biết điều gì đó đều có giá trị.

• Ngồi đối mặt với con. Ngồi hoặc quỳ xuống ngang tầm con.
• Dùng ít từ. Nói "bóng" hoặc "bóng nữa", không nói cả một câu dài.
• Chờ đợi. Cầm một thứ con yêu thích và chờ vài giây để con nhìn, phát ra âm thanh, chỉ tay hoặc nói một từ. Rồi đưa ngay cho con.
• Đáp lại mọi cố gắng. Nếu con chỉ tay, với tay hoặc phát ra âm thanh để xin, hãy đáp lại. Con sẽ học được rằng giao tiếp có hiệu quả.
• Dùng hình ảnh nếu lời nói còn khó. Hai hoặc ba hình những thứ con thích dán trên tủ lạnh giúp con chỉ vào thứ con muốn. Hướng dẫn từng bước: cách dùng thẻ hình (flashcard) tại nhà (tiếng Anh).

Xem video bằng tiếng Anh

Nếu con đã có kỹ năng ngôn ngữ khá hơn: xem cách giúp con kể cho bạn nghe về một ngày của con (video bằng tiếng Anh, 1 phút)

Tuần 4: Ứng phó với những lúc khó khăn

Những hành vi khó ứng phó thường là một cách để nói điều gì đó: "Con muốn cái đó", "Ồn quá", "Con không muốn", hoặc "Con cần được chú ý". Đôi khi cơn đau, bệnh tật, thiếu ngủ hay lo lắng có thể khiến mọi việc khó hơn. Nếu hành vi thay đổi đột ngột, hãy hỏi bác sĩ.

• Xem lại ghi chép Tuần 1. Điều gì thường xảy ra ngay trước đó? Bạn có thể thay đổi điều đó không? Ví dụ: một căn phòng yên tĩnh hơn, báo trước khi tắt TV, hoặc cho con ăn nhẹ trước khi đi mua sắm.
• Dạy con một cách xin tốt hơn. Nếu con la hét để lấy đồ chơi, hãy chỉ cho con cách chỉ tay hoặc nói "đồ chơi", rồi đưa đồ chơi cho con khi con làm được.
• Để ý những khoảnh khắc tốt. Khen con hoặc thưởng một món nhỏ ngay sau khi con làm điều bạn mong muốn. Công cụ Bảng tích điểm (token board) miễn phí của chúng tôi (tiếng Anh) tạo một bảng thưởng đơn giản để bạn in ra. Hướng dẫn từng bước: cách dùng bảng tích điểm tại nhà (tiếng Anh).
• Dùng câu chuyện cho những tình huống mới. Một câu chuyện ngắn có hình, đọc trước khi đi khám bác sĩ hay đi cắt tóc, giúp con biết điều gì sẽ diễn ra. Làm một câu chuyện miễn phí bằng công cụ Câu chuyện xã hội (social story) (tiếng Anh). Hướng dẫn từng bước: cách dùng câu chuyện xã hội tại nhà (tiếng Anh).

Nếu con tự làm đau mình hoặc làm đau người khác, hoặc bạn lo lắng cho sự an toàn của con, hãy nói chuyện với bác sĩ hoặc nhân viên y tế càng sớm càng tốt. Trong trường hợp khẩn cấp, hãy gọi số điện thoại khẩn cấp tại địa phương.

Thêm trợ giúp (các trang bằng tiếng Anh): Cơn bùng nổ cảm xúc (meltdown) hay cơn giận dữ (tantrum)? · Vấn đề về giấc ngủ · Tập cho con đi vệ sinh · Thẻ hình tại nhà · Hoạt động với bìa kẹp hồ sơ (file folder) · Con tôi không nói

Hãy chăm sóc cả bản thân bạn

• Cảm thấy buồn, sợ hãi, tức giận, nhẹ nhõm, hoặc không cảm thấy gì cả đều là bình thường. Những cảm xúc này sẽ thay đổi theo thời gian.
• Hãy tìm một người để trò chuyện: người bạn đời, một người bạn, một người trong gia đình, hoặc một phụ huynh khác có con tự kỷ.
• Nhiều quốc gia có hội tự kỷ quốc gia hoặc nhóm phụ huynh. Hãy tìm kiếm "nhóm phụ huynh có con tự kỷ" kèm tên thành phố hoặc quốc gia của bạn.
• Hãy nghỉ ngơi khi có thể. Đây là chặng đường nhiều năm, không phải vài ngày.

Tìm thêm hỗ trợ nơi bạn sống

• Hỏi bác sĩ hoặc nhân viên y tế của con xem nơi bạn sống có những dịch vụ nào, và làm thế nào để được nhận các dịch vụ đó.
• Hỏi trường học hoặc trường mầm non của con xem họ có thể hỗ trợ những gì.
• Nếu phải chờ để được nhận dịch vụ, mọi điều trên trang này đều là những việc bạn có thể làm trong lúc chờ.

Chia sẻ trang này với một phụ huynh khác

Có thể ai đó bạn quen đang ở đúng hoàn cảnh của bạn vào ngày bạn nghe tin chẩn đoán. Hãy gửi trang này cho họ.

Bạn làm việc tại phòng khám, trường học hoặc nhóm phụ huynh? In bản một trang dành cho các gia đình.