कुटुंबांसाठी
माझ्या मुलाचे नुकतेच ऑटिझमचे निदान झाले आहे. या महिन्यात घरी काय करता येईल?
या आठवड्यातच तुमच्या मुलाला मदत करायला सुरुवात करण्यासाठी तुम्हाला थेरपिस्ट, पैसे किंवा परिपूर्ण योजना यांची गरज नाही. या पायऱ्या कोणत्याही देशात उपयोगी पडतात, फोनवरच वापरता येतात, आणि त्या मोफत आहेत.
या पानावर काय आहे
English · Español · Português · हिन्दी · Français · العربية · 中文 · Bahasa Indonesia · Tiếng Việt · বাংলা · ಕನ್ನಡ · اردو · मराठी · தமிழ் · తెలుగు
सुरुवातीला काही तथ्ये
- ऑटिझम म्हणजे वाढण्याची, शिकण्याची आणि संवाद साधण्याची एक वेगळी पद्धत. तुम्ही केलेल्या कोणत्याही गोष्टीमुळे ऑटिझम झालेला नाही.
- ऑटिझमचे निदान (diagnosis) होण्यापूर्वी तुमचे मूल जसे होते, तसेच ते आजही आहे. बदलते ती फक्त मुलाबद्दलची तुमची समज.
- ऑटिझम असलेली मुले आयुष्यभर शिकत राहतात. घरी दिलेली मदत खरा फरक घडवू शकते.
- सगळे एकाच वेळी करण्याची गरज नाही. दिवसाला एक छोटे पाऊल पुरेसे आहे.
आठवडा 1: निरीक्षण करा आणि लिहून ठेवा
एक आठवडा काहीही बदलण्याचा प्रयत्न न करता, फक्त तुमच्या मुलाचे निरीक्षण करा. कागदावर किंवा फोनवर छोट्या नोंदी लिहून ठेवा:
- माझ्या मुलाला काय आवडते? खेळणी, गाणी, खाऊ, वेगवेगळ्या हालचाली, वस्तू. शिकवताना हीच तुमची सर्वात उपयोगी साधने ठरतील.
- आपल्याला काय हवे आहे हे माझे मूल मला कसे सांगते? बोलून, बोटाने दाखवून, तुमचा हात ओढून, रडून, वस्तू तुमच्याकडे आणून.
- कठीण क्षण कधी येतात? त्याच्या थोडे आधी काय घडले, तुमच्या मुलाने काय केले, आणि लगेच नंतर काय घडले, हे लिहून ठेवा.
- एखादा सामान्य दिवस कसा असतो? उठणे, जेवण, अंघोळ, झोप.
या नोंदी तुम्हाला मदत करतील, आणि पुढे तुमच्या मुलाला मदत करणाऱ्या कोणालाही मदत करतील: डॉक्टर, शिक्षक किंवा थेरपिस्ट.
आठवडा 2: दिवस कसा असेल हे आधीच कळू द्या
पुढे काय होणार आहे हे माहीत असले की ऑटिझम असलेली अनेक मुले अधिक शांत राहतात.
- शक्य तितका रोज एकच क्रम पाळा: उठताना, जेवणाच्या वेळी, अंघोळीला आणि झोपताना.
- चित्रांमधून दिवस दाखवा. प्रत्येक पायरीचा फोटो किंवा चित्र एकामागून एक ओळीत लावा: "नाश्ता, मग बूट, मग गाडी". प्रत्येक काम सुरू होण्याआधी त्याच्या चित्राकडे बोट दाखवा. आमचे चित्र वेळापत्रक (visual schedule) बनवण्याचे टूल (इंग्रजीत) वापरून मोफत एक वेळापत्रक तयार करून प्रिंट करता येईल, किंवा हाताने चित्रे काढता येतील. टप्प्याटप्प्याने: घरी चित्र वेळापत्रक कसे वापरावे (इंग्रजीत).
- कोणताही बदल होण्याआधी सांगा. "अजून दोन मिनिटे, मग अंघोळ" असे सांगा आणि अंघोळीचे चित्र दाखवा.
आठवडा 3: मुलाला संवाद साधायला मदत करा
संवाद म्हणजे फक्त बोलणे नव्हे. तुमचे मूल कोणत्याही पद्धतीने तुम्हाला काहीही सांगत असले, तरी ते महत्त्वाचे आहे.
- समोरासमोर या. मुलाच्या उंचीवर येण्यासाठी खाली बसा किंवा गुडघे टेका.
- कमी शब्द वापरा. लांब वाक्यांऐवजी "चेंडू" किंवा "अजून चेंडू" असे म्हणा.
- थांबा. मुलाला आवडणारी वस्तू हातात धरून काही सेकंद थांबा: मुलाला पाहू द्या, आवाज करू द्या, बोट दाखवू द्या किंवा एखादा शब्द बोलू द्या. मग लगेच ती वस्तू मुलाला द्या.
- प्रत्येक प्रयत्नाला प्रतिसाद द्या. काहीतरी मागण्यासाठी तुमच्या मुलाने बोट दाखवले, हात पुढे केला किंवा आवाज केला, तर प्रतिसाद द्या. संवाद साधल्याने आपले म्हणणे पोहोचवता येते, हे मूल शिकते.
- बोलणे कठीण जात असेल तर चित्रे वापरा. आवडत्या वस्तूंची दोन-तीन चित्रे फ्रिजवर चिकटवली, तर मूल आपल्याला हवे त्याकडे बोट दाखवू शकते. टप्प्याटप्प्याने: घरी चित्र कार्ड (flashcards) कसे वापरावे (इंग्रजीत).
तुमच्या मुलाची भाषा थोडी अधिक विकसित झाली असेल तर: आपला दिवस कसा गेला हे तुम्हाला सांगायला मुलाला कशी मदत करावी ते पाहा (इंग्रजीतील व्हिडिओ, 1 मिनिट)
आठवडा 4: कठीण क्षण हाताळा
हाताळायला कठीण वाटणारे वर्तन हे बहुतेक वेळा काहीतरी सांगण्याची एक पद्धत असते: "मला ते हवे आहे", "खूप गोंगाट होत आहे", "मला हे करायचे नाही", किंवा "माझ्याकडे थोडे लक्ष द्या". कधीकधी वेदना, आजारपण, नीट झोप न होणे किंवा चिंता यांमुळे परिस्थिती आणखी कठीण होऊ शकते. वर्तन अचानक बदलले तर डॉक्टरांना विचारा.
- आठवडा 1 मधील नोंदी पाहा. सहसा त्याच्या थोडे आधी काय घडते? ते बदलता येईल का? उदाहरणार्थ, थोडी शांत खोली, टीव्ही बंद करण्याआधी आधीच कल्पना देणे, किंवा दुकानात जाण्याआधी थोडा खाऊ.
- मागण्याची एक चांगली पद्धत शिकवा. खेळणे मिळवण्यासाठी तुमचे मूल ओरडत असेल, तर बोट कसे दाखवायचे किंवा "खेळणे" असे कसे म्हणायचे ते दाखवा, आणि मुलाने तसे करताच खेळणे द्या.
- चांगले क्षण लक्षात घ्या. तुम्हाला अपेक्षित असलेले मुलाने करताच त्याचे कौतुक करा किंवा एखादे छोटे बक्षीस द्या. आमचे मोफत टोकन बोर्ड (token board) टूल (इंग्रजीत) प्रिंट करता येईल असा सोपा बक्षीस तक्ता तयार करते. टप्प्याटप्प्याने: घरी टोकन बोर्ड कसा वापरावा (इंग्रजीत).
- नवीन प्रसंगांसाठी गोष्टी वापरा. डॉक्टरकडे जाण्याआधी किंवा केस कापायला जाण्याआधी चित्रे असलेली एक छोटी गोष्ट वाचून दाखवली, तर काय होणार आहे हे मुलाला समजते. सामाजिक कथा (social story) बनवण्याचे टूल (इंग्रजीत) वापरून मोफत एक कथा तयार करा. टप्प्याटप्प्याने: घरी सामाजिक कथा कशा वापराव्यात (इंग्रजीत).
तुमचे मूल स्वतःला किंवा इतरांना इजा करत असेल, किंवा मुलाच्या सुरक्षिततेबद्दल तुम्हाला काळजी वाटत असेल, तर लवकरात लवकर डॉक्टर किंवा आरोग्य कर्मचाऱ्याशी बोला. आपत्कालीन परिस्थितीत तुमच्या स्थानिक आपत्कालीन क्रमांकावर फोन करा.
आणखी मदत (इंग्रजी पाने): मेल्टडाउन (meltdown) की हट्ट (tantrum)? · झोपेच्या अडचणी · शौचालय वापरायला शिकवणे · घरी चित्र कार्ड · फाइल फोल्डर उपक्रम (file folder activities) · माझे मूल बोलत नाही
स्वतःचीही काळजी घ्या
- दुःख, भीती, राग, सुटकेची भावना, किंवा काहीच न वाटणे, हे सगळे स्वाभाविक आहे. काळानुसार या भावना बदलतात.
- बोलण्यासाठी कोणीतरी शोधा: जोडीदार, मित्रमैत्रिणी, कुटुंबातील कोणी, किंवा ऑटिझम असलेल्या मुलाचे दुसरे पालक.
- अनेक देशांत राष्ट्रीय ऑटिझम संस्था किंवा पालक गट असतात. तुमच्या शहराच्या किंवा देशाच्या नावासोबत "ऑटिझम पालक गट" असे शोधा.
- शक्य होईल तेव्हा विश्रांती घ्या. हा प्रवास काही दिवसांचा नाही, वर्षांचा आहे.
तुमच्या भागात आणखी मदत शोधा
- तुमच्या भागात कोणत्या सेवा उपलब्ध आहेत आणि त्या कशा मिळवायच्या, हे मुलाच्या डॉक्टरांना किंवा आरोग्य कर्मचाऱ्याला विचारा.
- मुलाची शाळा किंवा प्ले-स्कूल कोणत्या प्रकारचा आधार देऊ शकते, हे त्यांना विचारा.
- सेवांसाठी वाट पाहावी लागत असेल, तर या पानावरील प्रत्येक गोष्ट वाट पाहत असतानाच करता येते.
दुसऱ्या पालकांसोबत शेअर करा
ज्या दिवशी तुम्हाला निदानाची बातमी कळली, त्या दिवशी तुम्ही ज्या स्थितीत होता, त्याच स्थितीत तुमच्या ओळखीचे कोणीतरी आता असू शकते. हे पान त्यांना पाठवा.
क्लिनिक, शाळा किंवा पालक गटात काम करता? कुटुंबांना देण्यासाठी एका पानाची आवृत्ती प्रिंट करा.
