Aileler için
Çocuğuma yeni otizm tanısı kondu. Bu ay evde ne yapabilirim?
Bu hafta çocuğunuza yardım etmeye başlamak için bir terapiste, paraya ya da kusursuz bir plana ihtiyacınız yok. Bu adımlar her ülkede işe yarar, telefonunuzdan uygulanabilir ve ücretsizdir.
Bu sayfada neler var
English · Español · Português · हिन्दी · Français · العربية · 中文 · Bahasa Indonesia · Tiếng Việt · বাংলা · ಕನ್ನಡ · اردو · मराठी · தமிழ் · తెలుగు · മലയാളം · ગુજરાતી · Deutsch · Kiswahili · Türkçe
Önce, doğru olan birkaç şey
- Otizm; büyümenin, öğrenmenin ve iletişim kurmanın farklı bir yoludur. Sizin yaptığınız hiçbir şeyden kaynaklanmaz.
- Çocuğunuz, tanıdan önceki çocuğun ta kendisidir. Değişen, onu ne kadar anladığınızdır.
- Otizmli çocuklar hayatları boyunca öğrenmeye devam eder. Evde verilen destek gerçek bir fark yaratabilir.
- Her şeyi aynı anda yapmak zorunda değilsiniz. Günde küçük bir adım yeterlidir.
Hafta 1: Gözlemleyin ve not alın
Bir hafta boyunca, hiçbir şeyi değiştirmeye çalışmadan çocuğunuzu gözlemleyin. Kâğıda ya da telefonunuza kısa notlar alın:
- Çocuğum neleri seviyor? Oyuncaklar, şarkılar, yiyecekler, hareketler, nesneler. Bunlar yeni şeyler öğretirken en iyi araçlarınız olacak.
- Çocuğum ne istediğini bana nasıl gösteriyor? Sözcüklerle, işaret ederek, elinizden çekerek, ağlayarak ya da size bir şeyler getirerek.
- Zor anlar ne zaman oluyor? Hemen öncesinde ne olduğunu, çocuğunuzun ne yaptığını ve hemen sonrasında ne olduğunu yazın.
- Sıradan bir gün nasıl geçiyor? Uyanma, yemek, banyo, uyku.
Bu notlar size ve ileride çocuğunuza yardım edecek herkese yardımcı olacak: doktora, öğretmene ya da terapiste.
Hafta 2: Günü öngörülebilir hale getirin
Otizmli çocukların birçoğu sırada ne olduğunu bildiğinde daha sakin hisseder.
- Her gün aynı sırayı izleyin: uyanma, yemek, banyo ve yatma zamanlarında, elinizden geldiğince.
- Günü resimlerle gösterin. Her adımın fotoğrafını ya da çizimini bir sıraya dizin: “Kahvaltı, sonra ayakkabılar, sonra araba”. Her resmi, o adım başlamadan önce gösterin. Ücretsiz Görsel Program aracımızla (Visual Schedule) (İngilizce) bir program hazırlayıp yazdırabilir ya da elle çizebilirsiniz. Adım adım: Görsel program evde nasıl kullanılır (İngilizce).
- Değişikliklerden önce haber verin. Banyo resmini gösterirken “İki dakika daha, sonra banyo” deyin.
Yazdırılabilir ücretsiz önce–sonra panosu: günlük rutinler için
Çocuğunuzla birlikte iki etkinlik seçin. Boş panoyu yazdırın. Her kutuya bir resim çizin veya yapıştırın ya da bir sözcük yazın. Önce ilk etkinliği, ardından sıradakini gösterin. Plan değişirse resimleri değiştirin. Panoyu kâğıt üzerinde doldurursunuz; çevrimiçi bilgi girmezsiniz.
Önce–sonra panomuz
Her kutuya bir resim çizin veya yapıştırın ya da bir sözcük yazın.
ÖNCE
Önce ne yapacağız?
SONRA
Sonra ne yapacağız?
Plan değişirse yeni resmi veya sözcüğü gösterin.
Kaynak: National Professional Development Center on Autism Spectrum Disorders, Visual Schedules (İngilizce).
Daha uzun bir sıralama için ücretsiz görsel program aracını (İngilizce) kullanın. Günlük rutinler için hazırlanmış görsel programları ayrıca satın alabileceğiniz Self-Help Skills Visual Schedule Bundle (9,99 ABD doları; programlar ve ürün sayfası İngilizce) içinde bulabilirsiniz.
Hafta 3: Çocuğunuzun iletişim kurmasına yardım edin
İletişim, konuşmaktan çok daha fazlasıdır. Çocuğunuzun size bir şey anlatmak için kullandığı her yol önemlidir.
- Göz hizasına inin. Çocuğunuzun boyuna gelecek şekilde oturun ya da diz çökün.
- Az sözcük kullanın. Uzun bir cümle yerine “top” ya da “yine top” deyin.
- Bekleyin. Çocuğunuzun sevdiği bir şeyi elinizde tutun ve size bakması, bir ses çıkarması, işaret etmesi ya da bir sözcük söylemesi için birkaç saniye bekleyin. Sonra hemen verin.
- Her denemeye karşılık verin. Çocuğunuz bir şey istemek için işaret ederse, uzanırsa ya da ses çıkarırsa, karşılık verin. Böylece iletişim kurmanın işe yaradığını öğrenir.
- Sözcükler zor geldiğinde resim kullanın. En sevdiği iki üç şeyin resmini buzdolabına koyun: böylece çocuğunuz istediği şeyi parmağıyla gösterebilir. Adım adım: Resimli kartlar (flashcards) evde nasıl kullanılır (İngilizce).
Çocuğunuzun dil becerileri biraz daha gelişmişse: Gününü anlatmasına nasıl yardım edeceğinizi izleyin (İngilizce video, 1 dakika)
Hafta 4: Zor anlarla başa çıkın
Zorlayıcı davranışlar çoğu zaman bir şey söylemenin yoludur: “Onu istiyorum”, “Çok gürültülü”, “İstemiyorum” ya da “Benimle ilgilen”. Bazen ağrı, hastalık, kötü uyku ya da kaygı her şeyi daha da zorlaştırır. Davranış aniden değişirse çocuğunuzu bir doktora gösterin.
- Hafta 1 notlarınıza bakın. Hemen öncesinde genellikle ne oluyor? Bunu değiştirebilir misiniz? Örneğin daha sakin bir oda, televizyonu kapatmadan önce haber vermek ya da markete gitmeden önce bir atıştırmalık vermek.
- Ona istemenin daha iyi bir yolunu öğretin. Çocuğunuz bir oyuncak için bağırıyorsa, ona oyuncağı parmağıyla göstermeyi ya da “oyuncak” demeyi öğretin ve bunu yapar yapmaz oyuncağı verin.
- İyi anları fark edin. Çocuğunuz istediğiniz şeyi yapar yapmaz onu övün ya da ona küçük bir ödül verin. Ücretsiz Jeton Panosu aracımız (Token Board) (İngilizce) yazdırabileceğiniz basit bir ödül panosu hazırlar. Adım adım: Jeton panosu evde nasıl kullanılır (İngilizce).
- Yeni durumlar için hikâyeler kullanın. Doktora ya da berbere gitmeden önce birlikte okuduğunuz resimli kısa bir hikâye, çocuğunuzun neyle karşılaşacağını bilmesine yardım eder. Ücretsiz bir tanesini Sosyal Öykü aracıyla (Social Story) (İngilizce) hazırlayabilirsiniz. Adım adım: Sosyal öyküler evde nasıl kullanılır (İngilizce).
Çocuğunuz kendine zarar veriyorsa ya da başkalarını incitiyorsa veya güvenliğinden endişe ediyorsanız, en kısa sürede bir doktorla ya da başka bir sağlık çalışanıyla konuşun. Acil bir durumda ülkenizin acil yardım numarasını arayın.
Daha fazla destek (İngilizce sayfalar): Krizler (meltdown) ya da öfke nöbetleri? · Uyku sorunları · Tuvalet eğitimi · Evde resimli kartlar · Dosya klasörü etkinlikleri (File Folder Activities) · Çocuğum konuşmuyor
Kendinize de iyi bakın
- Üzüntü, korku, öfke ya da rahatlama hissetmek, ya da hiçbir şey hissetmemek: bunların hepsi olağandır. Bu duygular zamanla değişir.
- Konuşabileceğiniz birini bulun: eşiniz, arkadaşlarınız, bir aile üyesi ya da otizmli çocuğu olan başka ebeveynler.
- Birçok ülkede ulusal bir otizm derneği ya da aile grupları vardır. Şehrinizin ya da ülkenizin adıyla birlikte “otizm aile derneği” diye arayın.
- Fırsat buldukça dinlenin. Bu, birkaç günlük değil, yıllar süren bir yolculuk.
Yaşadığınız yerde daha fazla destek bulmak
- Çocuğunuzun doktoruna ya da başka bir sağlık çalışanına, bölgenizde hangi hizmetlerin bulunduğunu ve bunlara nasıl başvurulacağını sorun.
- Çocuğunuzun okulunda ya da kreşinde hangi desteklerin sunulabileceğini sorun.
- Bir hizmet için sırada bekliyorsanız: bu sayfadaki her şeyi beklerken de yapabilirsiniz.
Bu sayfayı başka ebeveynlerle paylaşın
Tanıdığınız biri şu anda, tanı günü sizin olduğunuz yerde olabilir. Bu sayfayı ona gönderin.
Bir klinikte, okulda ya da bir ebeveyn grubunda mı çalışıyorsunuz? Aileler için tek sayfalık sürümü yazdırın.
