પરિવારો માટે
મારા બાળકને હમણાં જ ઓટિઝમનું નિદાન થયું છે. આ મહિને ઘરે શું કરી શકાય?
આ અઠવાડિયે જ તમારા બાળકને મદદ કરવાનું શરૂ કરવા માટે તમારે થેરાપિસ્ટ, પૈસા કે ખામી વગરની યોજનાની જરૂર નથી. આ પગલાં કોઈ પણ દેશમાં કામ કરે છે, ફોન પર જ અનુસરી શકાય છે, અને તે મફત છે.
આ પાના પર શું છે
English · Español · Português · हिन्दी · Français · العربية · 中文 · Bahasa Indonesia · Tiếng Việt · বাংলা · ಕನ್ನಡ · اردو · मराठी · தமிழ் · తెలుగు · മലയാളം · ગુજરાતી · Deutsch
શરૂઆતમાં થોડી હકીકતો
- ઓટિઝમ એ મોટા થવાની, શીખવાની અને વાતચીત કરવાની એક અલગ રીત છે. તમે કરેલી કોઈ પણ વાતને કારણે ઓટિઝમ થયું નથી.
- ઓટિઝમનું નિદાન (diagnosis) થયું તે પહેલાં તમારું બાળક જેવું હતું, તેવું જ આજે પણ છે. બદલાઈ છે ફક્ત બાળક વિશેની તમારી સમજ.
- ઓટિઝમ ધરાવતાં બાળકો આખી જિંદગી શીખતાં રહે છે. ઘરે તમે આપેલી મદદ સાચો ફરક લાવી શકે છે.
- બધું એકસાથે કરવાની જરૂર નથી. રોજનું એક નાનું પગલું પૂરતું છે.
અઠવાડિયું 1: ધ્યાનથી જુઓ અને લખી લો
એક અઠવાડિયું કંઈ બદલવાનો પ્રયત્ન કર્યા વગર, ફક્ત તમારા બાળકને ધ્યાનથી જુઓ. કાગળ પર કે ફોનમાં નાની નોંધો લખી લો:
- મારા બાળકને શું ગમે છે? રમકડાં, ગીતો, ખાવાની વસ્તુઓ, હલનચલન, ચીજવસ્તુઓ. શીખવતી વખતે આ જ તમારાં સૌથી ઉપયોગી સાધનો બનશે.
- પોતાને શું જોઈએ છે તે મારું બાળક મને કેવી રીતે કહે છે? બોલીને, આંગળી ચીંધીને, તમારો હાથ ખેંચીને, રડીને, વસ્તુ તમારી પાસે લાવીને.
- મુશ્કેલ પળો ક્યારે આવે છે? તેની થોડી વાર પહેલાં શું બન્યું, તમારા બાળકે શું કર્યું, અને તરત પછી શું બન્યું, તે લખી લો.
- સામાન્ય દિવસ કેવો હોય છે? ઊઠવું, જમવું, નહાવું, ઊંઘવું.
આ નોંધો તમને મદદ કરશે, અને આગળ જતાં તમારા બાળકને મદદ કરનાર કોઈ પણ વ્યક્તિને મદદ કરશે: ડૉક્ટર, શિક્ષક કે થેરાપિસ્ટ.
અઠવાડિયું 2: દિવસ કેવો રહેશે તે અગાઉથી જણાવો
આગળ શું થવાનું છે તે ખબર હોય ત્યારે ઓટિઝમ ધરાવતાં ઘણાં બાળકો વધુ શાંત રહે છે.
- શક્ય હોય ત્યાં સુધી રોજ એક જ ક્રમ રાખો: ઊઠતી વખતે, જમતી વખતે, નહાતી વખતે અને સૂતી વખતે.
- ચિત્રો દ્વારા દિવસ બતાવો. દરેક પગલાનો ફોટો કે ચિત્ર એક પછી એક ક્રમમાં લગાવો: "નાસ્તો, પછી બૂટ, પછી ગાડી". દરેક કામ શરૂ થાય તે પહેલાં તેના ચિત્ર તરફ આંગળી ચીંધો. અમારા ચિત્ર સમયપત્રક (visual schedule) બનાવવાના ટૂલ (અંગ્રેજીમાં) વડે મફતમાં સમયપત્રક બનાવીને પ્રિન્ટ કરી શકાય, અથવા હાથે ચિત્રો દોરી શકાય. પગલે પગલે: ઘરે ચિત્ર સમયપત્રક કેવી રીતે વાપરવું (અંગ્રેજીમાં).
- કોઈ પણ ફેરફાર થાય તે પહેલાં જણાવો. "હજી બે મિનિટ, પછી નહાવાનું" એમ કહો અને નહાવાનું ચિત્ર બતાવો.
અઠવાડિયું 3: બાળકને વાતચીત કરવામાં મદદ કરો
વાતચીત એટલે ફક્ત બોલવું નહીં. તમારું બાળક કોઈ પણ રીતે તમને કંઈ પણ કહે, તે મહત્વનું છે.
- સામસામે આવો. બાળકની ઊંચાઈ સુધી પહોંચવા નીચે બેસો કે ઘૂંટણિયે બેસો.
- ઓછા શબ્દો વાપરો. લાંબાં વાક્યોને બદલે "દડો" કે "હજી દડો" એમ કહો.
- રાહ જુઓ. બાળકને ગમતી વસ્તુ હાથમાં પકડીને થોડી સેકન્ડ રાહ જુઓ: બાળકને જોવા દો, અવાજ કરવા દો, આંગળી ચીંધવા દો કે કોઈ શબ્દ બોલવા દો. પછી તરત એ વસ્તુ બાળકને આપો.
- દરેક પ્રયત્નનો જવાબ આપો. કંઈક માગવા માટે તમારું બાળક આંગળી ચીંધે, હાથ લંબાવે કે અવાજ કરે, તો જવાબ આપો. આ રીતે બાળક શીખે છે કે વાતચીત કરવાથી પોતાની વાત પહોંચે છે.
- બોલવું મુશ્કેલ હોય તો ચિત્રો વાપરો. ગમતી વસ્તુઓનાં બે-ત્રણ ચિત્રો ફ્રિજ પર ચોંટાડો, જેથી બાળક પોતાને જોઈતી વસ્તુ તરફ આંગળી ચીંધી શકે. પગલે પગલે: ઘરે ચિત્ર કાર્ડ (flashcards) કેવી રીતે વાપરવાં (અંગ્રેજીમાં).
તમારા બાળકની ભાષા થોડી વધુ વિકસી હોય તો: પોતાનો દિવસ કેવો ગયો તે તમને કહેવામાં બાળકને કેવી રીતે મદદ કરવી, તે જુઓ (અંગ્રેજીમાં વીડિયો, 1 મિનિટ)
અઠવાડિયું 4: મુશ્કેલ પળો સંભાળો
સંભાળવું મુશ્કેલ લાગે તેવું વર્તન ઘણી વાર કંઈક કહેવાની એક રીત હોય છે: "મને તે જોઈએ છે", "બહુ ઘોંઘાટ છે", "મારે આ નથી કરવું", કે "મારી તરફ થોડું ધ્યાન આપો". ક્યારેક દુખાવો, બીમારી, પૂરતી ઊંઘ ન થવી કે ચિંતાને કારણે સ્થિતિ વધુ મુશ્કેલ બની શકે છે. વર્તન અચાનક બદલાય તો ડૉક્ટરને પૂછો.
- અઠવાડિયા 1ની નોંધો જુઓ. સામાન્ય રીતે તેની થોડી વાર પહેલાં શું બને છે? શું તે બદલી શકાય? ઉદાહરણ તરીકે, થોડો શાંત ઓરડો, ટીવી બંધ કરતાં પહેલાં અગાઉથી જાણ, કે દુકાને જતાં પહેલાં થોડો નાસ્તો.
- માગવાની એક સારી રીત શીખવો. રમકડું મેળવવા તમારું બાળક બૂમો પાડતું હોય, તો આંગળી કેવી રીતે ચીંધવી કે "રમકડું" કેવી રીતે કહેવું તે બતાવો, અને બાળક એમ કરે કે તરત રમકડું આપો.
- સારી પળોની નોંધ લો. તમે ઇચ્છો છો તે બાળક કરે કે તરત તેની પ્રશંસા કરો કે નાનું ઇનામ આપો. અમારું મફત ટોકન બોર્ડ (token board) ટૂલ (અંગ્રેજીમાં) પ્રિન્ટ કરી શકાય તેવો સાદો ઇનામ ચાર્ટ બનાવે છે. પગલે પગલે: ઘરે ટોકન બોર્ડ કેવી રીતે વાપરવું (અંગ્રેજીમાં).
- નવા પ્રસંગો માટે વાર્તાઓ વાપરો. ડૉક્ટર પાસે જતાં પહેલાં કે વાળ કપાવવા જતાં પહેલાં ચિત્રોવાળી નાની વાર્તા વાંચી સંભળાવો, તો શું થવાનું છે તે બાળકને સમજાય છે. સામાજિક વાર્તા (social story) બનાવવાનું ટૂલ (અંગ્રેજીમાં) વડે મફતમાં એક વાર્તા બનાવો. પગલે પગલે: ઘરે સામાજિક વાર્તાઓ કેવી રીતે વાપરવી (અંગ્રેજીમાં).
તમારું બાળક પોતાને ઈજા પહોંચાડતું હોય કે બીજાઓને નુકસાન પહોંચાડતું હોય, અથવા બાળકની સલામતી વિશે તમને ચિંતા હોય, તો બને એટલી જલદી ડૉક્ટર કે આરોગ્ય કાર્યકર સાથે વાત કરો. કટોકટીમાં તમારા સ્થાનિક ઇમરજન્સી નંબર પર ફોન કરો.
વધુ મદદ (અંગ્રેજી પાનાં): મેલ્ટડાઉન (meltdown) કે જીદ (tantrum)? · ઊંઘની તકલીફો · શૌચાલય વાપરતાં શીખવવું · ઘરે ચિત્ર કાર્ડ · ફાઇલ ફોલ્ડર પ્રવૃત્તિઓ (file folder activities) · મારું બાળક બોલતું નથી
તમારી પોતાની પણ સંભાળ રાખો
- દુઃખ, ડર, ગુસ્સો, રાહત, કે કંઈ જ ન અનુભવવું, આ બધું સ્વાભાવિક છે. સમય સાથે આ લાગણીઓ બદલાય છે.
- વાત કરવા માટે કોઈને શોધો: જીવનસાથી, મિત્રો, પરિવારમાંથી કોઈ, કે ઓટિઝમ ધરાવતા બાળકનાં બીજાં માતા-પિતા.
- ઘણા દેશોમાં રાષ્ટ્રીય ઓટિઝમ સંસ્થાઓ કે વાલી જૂથો હોય છે. તમારા શહેર કે દેશના નામ સાથે "ઓટિઝમ વાલી જૂથ" શોધો.
- શક્ય હોય ત્યારે આરામ કરો. આ સફર થોડા દિવસની નથી, વર્ષોની છે.
તમારા વિસ્તારમાં વધુ મદદ શોધો
- તમારા વિસ્તારમાં કઈ સેવાઓ ઉપલબ્ધ છે અને તે કેવી રીતે મેળવવી, તે બાળકના ડૉક્ટર કે આરોગ્ય કાર્યકરને પૂછો.
- બાળકની શાળા કે પ્લે-સ્કૂલ કેવો સહયોગ આપી શકે છે, તે તેમને પૂછો.
- સેવાઓ માટે રાહ જોવી પડે, તો આ પાના પરની દરેક વાત રાહ જોતાં જોતાં જ કરી શકાય છે.
બીજા વાલીઓ સાથે શેર કરો
જે દિવસે તમને નિદાનની ખબર પડી, તે દિવસે તમે જે સ્થિતિમાં હતા, તે જ સ્થિતિમાં તમારા કોઈ ઓળખીતા અત્યારે હોઈ શકે. આ પાનું તેમને મોકલો.
ક્લિનિક, શાળા કે વાલી જૂથમાં કામ કરો છો? પરિવારોને આપવા માટે એક પાનાની આવૃત્તિ પ્રિન્ટ કરો.
