Dla rodzin
Moje dziecko właśnie otrzymało diagnozę autyzmu. Co mogę zrobić w domu w tym miesiącu?
Żeby zacząć pomagać dziecku już w tym tygodniu, nie potrzebujesz terapeuty, pieniędzy ani idealnego planu. Te kroki działają w każdym kraju, wystarczy telefon, i są bezpłatne.
Co jest na tej stronie
English · Español · Português · हिन्दी · Français · العربية · 中文 · Bahasa Indonesia · Tiếng Việt · বাংলা · ಕನ್ನಡ · اردو · मराठी · தமிழ் · తెలుగు · മലയാളം · ગુજરાતી · Deutsch · Kiswahili · Türkçe · 日本語 · ਪੰਜਾਬੀ · Filipino · Русский · ไทย · 한국어 · Italiano · Nederlands · Polski · فارسی
Bezpłatne obrazki do ubierania do wydrukowania
Wydrukuj cztery obrazki ubrań i wytnij je. Wybierz te, które pasują do ubrań dziecka, ułóż je w dogodnej dla was kolejności i oglądajcie je razem podczas ubierania. Możesz narysować lub dodać inne ubrania i dawać dziecku możliwość wyboru. Pomagaj, gdy dziecko tego chce lub potrzebuje.
Ubieramy się po swojemu
Wytnij potrzebne obrazki. Ułóż je w dogodnej dla was kolejności.
Bluzka
Spodnie
Skarpetki
Buty
Źródło: CDC, Tips for Giving Directions: wybór między dwoma ubraniami jako przykład (po angielsku).
CDC podaje wybór między dwoma ubraniami jako przykład przy ubieraniu (po angielsku). Przygotuj własny plan obrazkowy za pomocą bezpłatnego narzędzia (po angielsku). Więcej codziennych planów oraz historyjkę społeczną o ubieraniu zawiera Self-Help Skills Visual Schedule Bundle: pięć planów obrazkowych i historyjka o ubieraniu z instrukcją, do samodzielnego pobrania i wydrukowania za jednorazową opłatą 9,99 dolara amerykańskiego (strona produktu po angielsku).
Bezpłatne kartoniki „ZMIANA” do wydrukowania
Traktuj plan obrazkowy jak obietnicę daną dziecku: postaraj się, aby pokazane czynności rzeczywiście się odbyły. Gdy plan się zmieni, połóż kartonik „ZMIANA” na obrazku lub słowie oznaczającym czynność, która się nie odbędzie, a następnie dodaj do planu kartonik z nową czynnością. Zanim zdarzy się nieoczekiwana zmiana, przećwicz z dzieckiem kilka zaplanowanych zmian w tej kolejności:
- Zastąp czynność, której dziecko nie lubi, czynnością, którą lubi.
- Zastąp czynność neutralną inną czynnością neutralną.
- Zastąp czynność, którą dziecko lubi, czynnością, której nie lubi.
Naciśnij przycisk, wydrukuj i wytnij kartoniki. Możesz narysować na nich symbol, który dziecko rozpoznaje.
Źródło: Hume, K. (2009). Steps for Implementation: Visual Schedules (po angielsku).
Kartoniki ZMIANA
Wytnij kartoniki. Połóż kartonik na czynności, która się nie odbędzie, i dodaj do planu nową czynność. Przed nieoczekiwaną zmianą przećwicz zaplanowane zmiany: najpierw od czynności, której dziecko nie lubi, do lubianej; następnie od neutralnej do innej neutralnej; na końcu od lubianej do nielubianej.
ZMIANA
ZMIANA
ZMIANA
ZMIANA
ZMIANA
ZMIANA
ZMIANA
ZMIANA
Źródło: Hume, K. (2009). Steps for Implementation: Visual Schedules. National Professional Development Center on Autism Spectrum Disorders. autisminternetmodules.org (po angielsku).
Bezpłatny plan tygodnia do wydrukowania
Wydrukuj plan i wpisz czynności na każdy dzień, narysuj je lub wklej ich obrazki. Umieść tylko czynności, które rzeczywiście się odbędą, a dni, dla których nie znasz jeszcze planów, zostaw puste. Jeśli cały tydzień naraz to zbyt wiele, złóż kartkę lub zasłoń pozostałe części, aby dziecko widziało jeden dzień lub jedną czynność. Gdy plan się zmieni, połóż kartonik „Zmiana” na poprzedniej czynności i pokaż nową. Zanim zdarzy się nieoczekiwana zmiana, przećwicz zaplanowane zmiany: zacznij od zastąpienia czynności, której dziecko nie lubi, czynnością, którą lubi. Ten plan jest naszą adaptacją; wskazówki dotyczące ilości pokazywanych informacji, czynności, które się odbędą, i kartonika „Zmiana” pochodzą z Hume, K. (2009), Steps for Implementation: Visual Schedules (po angielsku).
Nasz plan tygodnia
Wpisz czynność, narysuj ją lub wklej obrazek. Zostaw puste dni, których plany nie są jeszcze znane.
Poniedziałek
Wpisz czynność, narysuj ją lub wklej obrazek
Wtorek
Wpisz czynność, narysuj ją lub wklej obrazek
Środa
Wpisz czynność, narysuj ją lub wklej obrazek
Czwartek
Wpisz czynność, narysuj ją lub wklej obrazek
Piątek
Wpisz czynność, narysuj ją lub wklej obrazek
Sobota
Wpisz czynność, narysuj ją lub wklej obrazek
Niedziela
Wpisz czynność, narysuj ją lub wklej obrazek
Zmiana
Wytnij kartonik i połóż go na czynności, która się zmienia.
Gdy plan się zmieni, połóż „Zmianę” na poprzedniej czynności i pokaż nową. Najpierw ćwicz, zastępując czynność, której dziecko nie lubi, czynnością, którą lubi.
Plan dostosowany przez Special Learning. Wskazówki: Hume, K. (2009), Steps for Implementation: Visual Schedules, National Professional Development Center on Autism Spectrum Disorders (po angielsku).
Chcesz przygotować więcej planów? Wypróbuj nasze bezpłatne narzędzie do planów obrazkowych (po angielsku).
Bezpłatna tablica „Najpierw–Potem” do wydrukowania
Wybierz dwie czynności, które rzeczywiście się odbędą, i jeśli to odpowiednie, zaproś dziecko do wyboru. Wydrukuj tablicę. Na dwóch osobnych karteczkach narysuj obrazki, wklej zdjęcia lub napisz słowa i umieść po jednej w każdym polu. Dzięki temu możesz je wymieniać. Pokaż dziecku, co wydarzy się najpierw, a co potem. Jeśli dziecko nie rozumie jeszcze obrazków, możesz użyć przedmiotów związanych z czynnościami. Gdy plan się zmieni, użyj kartonika „Zmiana” i pokaż nową czynność.
Nasza tablica Najpierw–Potem
W każdym polu połóż karteczkę z rysunkiem, zdjęciem lub słowem.
NAJPIERW
Co robimy najpierw?
POTEM
Co robimy potem?
Wytnij kartonik. Połóż go na czynności, która się nie odbędzie.
Gdy plan się zmieni, połóż kartonik „Zmiana” na czynności, która się nie odbędzie. Zdejmij tę czynność razem z kartonikiem i na jej miejscu połóż karteczkę z nową czynnością. Zanim wydarzy się nieoczekiwana zmiana, przećwicz z dzieckiem zaplanowane zmiany: zacznij od zastąpienia czynności, której dziecko nie lubi, czynnością, którą lubi.
Źródło: Hume, K. (2009). Steps for Implementation: Visual Schedules. National Professional Development Center on Autism Spectrum Disorders (po angielsku).
Chcesz zaplanować więcej czynności? Skorzystaj z bezpłatnego narzędzia do planów obrazkowych (po angielsku). Potrzebujesz planów do samodzielnego pobrania i wydrukowania? Self-Help Skills Visual Schedule Bundle zawiera pięć planów obrazkowych (mycie rąk, mycie zębów, korzystanie z toalety, kąpiel i przygotowanie do snu) oraz historyjkę społeczną o ubieraniu z instrukcją. Pliki do pobrania i wydrukowania, jednorazowo 9,99 dolara amerykańskiego (strona produktu po angielsku).
Źródło dotyczące formatu i zmian: Hume, K. (2009). Steps for Implementation: Visual Schedules (po angielsku).
Najpierw kilka rzeczy, które warto wiedzieć
- Autyzm to inny sposób dorastania, uczenia się i porozumiewania. Nie jest skutkiem niczego, co zrobił rodzic.
- Twoje dziecko jest tym samym dzieckiem co przed diagnozą. Zmienia się to, co o nim rozumiesz.
- Dzieci z autyzmem uczą się przez całe życie. Pomoc w domu może naprawdę wiele zmienić.
- Nie musisz robić wszystkiego naraz. Jeden mały krok dziennie wystarczy.
Tydzień 1: obserwuj i zapisuj
Przez tydzień obserwuj dziecko, niczego nie próbując zmieniać. Zapisuj krótkie notatki na kartce albo w telefonie:
- Co lubi moje dziecko? Zabawki, piosenki, jedzenie, ruchy, przedmioty. To będą twoje najlepsze pomoce, gdy będziesz uczyć dziecko nowych rzeczy.
- Jak moje dziecko pokazuje, czego chce? Słowa, wskazywanie, prowadzenie cię za rękę, płacz, przynoszenie ci rzeczy.
- Kiedy pojawiają się trudne chwile? Zapisz, co działo się tuż przed, co zrobiło dziecko i co stało się tuż potem.
- Jak wygląda zwykły dzień? Wstawanie, jedzenie, kąpiel, pójście spać.
Te notatki pomogą tobie i każdemu, kto później będzie pomagać twojemu dziecku: lekarzowi, nauczycielowi albo terapeucie.
Tydzień 2: spraw, by dzień był przewidywalny
Wiele dzieci autystycznych jest spokojniejszych, gdy wiedzą, co będzie dalej.
- Każdego dnia trzymaj się tej samej kolejnościprzy wstawaniu, jedzeniu, kąpieli i kładzeniu się spać, na ile się da.
- Pokaż dzień na obrazkach. Ułóż w rzędzie zdjęcia albo rysunki każdej czynności: „Śniadanie, potem buty, potem samochód”. Wskaż każdy obrazek, zanim przyjdzie ta chwila. Plan dnia możesz przygotować w naszym bezpłatnym narzędziu Visual Schedule (po angielsku) i wydrukować albo narysować odręcznie. Krok po kroku: jak używać w domu wizualnego planu dnia (po angielsku)
- Zapowiadaj zmianę z wyprzedzeniem. Powiedz: „Jeszcze dwie minuty i idziemy do kąpieli”, i pokaż obrazek wanny.
Tydzień 3: pomóż dziecku się porozumiewać
Porozumiewanie się to dużo więcej niż mówienie. Liczy się każdy sposób, w jaki dziecko coś ci przekazuje.
- Zejdź na wysokość oczu dziecka. Usiądź albo uklęknij, tak żeby wasze oczy były na tej samej wysokości.
- Używaj niewielu słów. Powiedz „piłka” albo „jeszcze piłka”, a nie długie zdanie.
- Poczekaj. Trzymaj coś, co dziecko lubi, i poczekaj kilka sekund: na spojrzenie, dźwięk, gest albo słowo. Wtedy od razu to daj.
- Odpowiadaj na każdą próbę. Gdy dziecko wskazuje, wyciąga rękę albo wydaje dźwięk, żeby o coś poprosić, zareaguj. Tak dziecko uczy się, że porozumiewanie się działa.
- Mówienie jest jeszcze trudne? Użyj obrazków. Dwa albo trzy obrazki ulubionych rzeczy na lodówce pozwolą dziecku pokazać, czego chce. Krok po kroku: jak używać w domu kart z obrazkami (po angielsku)
Twoje dziecko mówi już więcej? Zobacz, jak pomóc dziecku opowiedzieć o swoim dniu (1-minutowy film po angielsku)
Tydzień 4: radź sobie z trudnymi chwilami
Trudne zachowanie to zwykle sposób, żeby coś powiedzieć: „Chcę to”, „Za głośno”, „Nie chcę”, „Popatrz na mnie”. Czasem ból, choroba, zły sen albo zmartwienia sprawiają, że wszystko jest trudniejsze. Zachowanie nagle się zmieniło? Poproś lekarza o radę.
- Przeczytaj swoje notatki z tygodnia 1. Co zwykle dzieje się tuż przed? Czy możesz to zmienić? Na przykład spokojniejszy pokój, uprzedzenie, zanim wyłączysz telewizor, albo coś do jedzenia przed wyjściem na zakupy.
- Naucz dziecko lepszego sposobu proszenia. Dziecko krzyczy, żeby dostać zabawkę? Pokaż mu, jak może ją wskazać albo powiedzieć „zabawka”, i daj ją od razu, gdy to zrobi.
- Zauważaj dobre chwile. Pochwal dziecko albo daj mu małą nagrodę od razu po tym, jak zrobiło to, na co liczysz. W naszym bezpłatnym narzędziu Token Board (po angielsku) zrobisz prostą tablicę żetonową do wydrukowania. Krok po kroku: jak używać w domu tablicy żetonowej (po angielsku)
- Przed nowymi sytuacjami czytajcie historyjki. Krótka historyjka z obrazkami, przeczytana razem przed wizytą u lekarza albo u fryzjera, pomaga dziecku wiedzieć, co się wydarzy. Możesz ją zrobić za darmo w naszym bezpłatnym narzędziu Social Story (po angielsku). Krok po kroku: jak używać w domu historyjki społecznej (po angielsku)
Jeśli twoje dziecko robi krzywdę sobie, jeśli robi krzywdę innym albo jeśli martwisz się o bezpieczeństwo dziecka, porozmawiaj o tym jak najszybciej z lekarzem lub innym pracownikiem ochrony zdrowia. W nagłym wypadku zadzwoń pod numer alarmowy (112 w Polsce i w całej Unii Europejskiej, także w Irlandii; 999 lub 112 w Wielkiej Brytanii).
Więcej pomocy (strony po angielsku): Przeciążenie (meltdown) czy napad złości? · Problemy ze snem · Nauka korzystania z toalety · Karty z obrazkami w domu · Zajęcia z teczkami · Moje dziecko jeszcze nie mówi
Zadbaj też o siebie
- To normalne, że czujesz smutek, strach, złość albo ulgę, albo nie czujesz nic. Te uczucia z czasem się zmieniają.
- Znajdź kogoś, z kim możesz porozmawiać: bliską osobę, przyjaciela, kogoś z rodziny albo innego rodzica dziecka autystycznego.
- W wielu krajach działają krajowe stowarzyszenia autyzmu i grupy rodziców. Wyszukaj „autyzm grupa wsparcia dla rodziców” razem z nazwą swojego miasta albo kraju.
- Odpoczywaj, kiedy możesz. To droga na lata, nie na dni.
Gdzie szukać pomocy w pobliżu
- Zapytaj lekarza lub innego specjalistę, który zajmuje się twoim dzieckiem, jaka pomoc jest dostępna w twojej okolicy i jak ją uzyskać.
- Zapytaj w żłobku, przedszkolu albo szkole dziecka, jakie wsparcie może dostać.
- Czekasz na pomoc? Wszystko z tej strony możesz robić w czasie oczekiwania.
Wyślij tę stronę innemu rodzicowi
Może w twojej okolicy jest ktoś, kto właśnie usłyszał diagnozę, tak jak ty niedawno. Wyślij tej osobie tę stronę.
Pracujesz w gabinecie, szkole albo grupie rodziców? Ulotka do wydrukowania dla rodzin.
